Warzywa na późny wysiew w lipcu i sierpniu

W lipcu i sierpniu warzywnik nie musi pustoszeć po zbiorze grochu, wczesnych ziemniaków czy cebuli. Zwolnione grządki można ponownie obsiać, ale późny wysiew warzyw wymaga innego planowania niż wiosenny. W lipcu największym problemem bywają upały i przesuszona gleba, natomiast w sierpniu coraz krótszy dzień i zbliżające się przymrozki. W polskich warunkach najlepiej sprawdzają się gatunki o krótkim okresie wegetacji, warzywa liściowe oraz odmiany przeznaczone na zbiór jesienny. Niektóre rośliny można także pozostawić na grządkach do wiosny.

Co wysiać w lipcu

Lipiec daje jeszcze wystarczająco dużo czasu na uzyskanie pełnowartościowych plonów jesiennych. Szczególnie korzystna jest pierwsza połowa miesiąca, kiedy długi dzień sprzyja szybkiemu wzrostowi roślin. Nie oznacza to jednak, że każde warzywo poradzi sobie z wysoką temperaturą. Rzodkiewka czy szpinak podczas upałów mogą przedwcześnie zakwitać, zamiast tworzyć dorodne części jadalne.

Na grządki zwolnione po wcześniejszych zbiorach nadają się przede wszystkim:

• Burak ćwikłowy – najlepiej wysiewać go na początku lipca, wybierając odmiany wczesne. Nasiona umieszcza się na głębokości około 2–3 cm, w rzędach oddalonych o 25–30 cm. Po przerywce rośliny powinny rosnąć co 8–10 cm. Jesienią można zbierać młode korzenie, choć późny termin nie zawsze pozwoli uzyskać duże buraki do przechowywania.
• Marchew – w pierwszej połowie lipca można siać odmiany wczesne przeznaczone na młode korzenie. Nasiona umieszcza się na głębokości około 1–2 cm, w rzędach co 20–30 cm. Po przerywce pozostawia się 3–5 cm między roślinami. Późny siew nie jest dobrym wyborem, jeśli celem są duże korzenie do zimowego przechowywania.
• Fasola szparagowa karłowa – wysiew na początku lipca ma sens głównie w cieplejszych regionach Polski. W zależności od odmiany pierwszy zbiór może nastąpić po około 55–70 dniach. Nasiona sieje się zwykle na głębokości 3–5 cm. Siew pod koniec miesiąca jest ryzykowny, ponieważ fasola źle znosi przymrozki.
• Rzepa – lipcowy wysiew pozwala uzyskać korzenie jesienią. Typowe odstępy wynoszą 10–15 cm między roślinami i 25–30 cm między rzędami. Regularne podlewanie ogranicza ryzyko powstawania twardych, łykowatych korzeni.
• Sałata liściowa – odmiany odporne na wybijanie w pędy kwiatostanowe można wysiewać partiami. Młode liście często nadają się do zbioru po około 30–45 dniach. W upały lepsze jest stanowisko osłonięte przed najostrzejszym południowym słońcem.
• Koper ogrodowy – wysiewany w lipcu może dostarczyć świeżego ziela po około 4–6 tygodniach. Nasiona umieszcza się na głębokości około 1–2 cm. Podczas suszy kiełkowanie jest nierównomierne, a rośliny szybciej przechodzą do kwitnienia.

Na przełomie lipca i sierpnia można również wysiać szpinak na zbiór jesienny. Najlepiej wybrać odmianę zalecaną do tego terminu. Szpinak jest wrażliwy na długość dnia i wysoką temperaturę, dlatego wysiew w środku lipcowych upałów często przynosi gorsze rezultaty niż wykonany kilkanaście dni później.

Przykładowo po zbiorze wczesnych ziemniaków około 10 lipca można przygotować grządkę pod buraki ćwikłowe lub rzepę. Trzeba usunąć resztki roślin, spulchnić wierzchnią warstwę gleby i wyrównać jej powierzchnię. Jeżeli ziemia jest sucha na głębokości kilku centymetrów, przed wysiewem należy ją nawodnić. Samo podlanie powierzchni już po siewie może nie wystarczyć, ponieważ woda szybko odparuje, zanim dotrze do nasion.

Nie należy też ignorować płodozmianu. Po rzodkiewce, kapuście czy kalarepie nie powinno się planować kolejnych warzyw kapustowatych, takich jak rzepa, rukola czy kapusta pekińska. Powtarzanie upraw z tej samej rodziny zwiększa ryzyko nagromadzenia patogenów i szkodników, w tym sprawców kiły kapusty. W małym warzywniku rozsądnym rozwiązaniem jest zachowanie kilkuletniej przerwy przed ponowną uprawą tej rodziny na tym samym stanowisku.

Co wysiać w sierpniu

Sierpień sprzyja przede wszystkim warzywom liściowym i gatunkom tolerującym chłodniejsze warunki. W drugiej połowie miesiąca noce stają się dłuższe, a spadek temperatury ogranicza u niektórych roślin skłonność do przedwczesnego kwitnienia. Jednocześnie ubywa czasu na wytworzenie plonu przed jesienią.

Wybór roślin powinien zależeć od tego, czy planowany jest zbiór we wrześniu i październiku, czy uprawa przezimowująca.

• Rzodkiewka – jeden z najpewniejszych wyborów na sierpniowy siew. Wczesne odmiany mogą być gotowe po około 25–35 dniach. Nasiona sieje się na głębokości około 1 cm, zachowując po przerywce 3–5 cm między roślinami i około 15 cm między rzędami.
• Szpinak – termin od końca lipca do pierwszej połowy sierpnia jest odpowiedni na zbiór jesienny. Późniejsze siewy, zwłaszcza na przełomie sierpnia i września, mogą służyć do zbioru młodych liści lub do przezimowania. Typowa głębokość wysiewu to 2–3 cm, a rozstawa rzędów około 20–30 cm.
• Roszponka – najlepiej sprawdza się w drugiej połowie sierpnia i we wrześniu. Nasiona wysiewa się płytko, na około 0,5–1 cm, w rzędach oddalonych o 15–20 cm. Roślina dobrze znosi chłody, ale jesienią rośnie coraz wolniej. Część zbiorów można przesunąć na zimę lub wczesną wiosnę.
• Rukola – młode liście można zbierać po około 25–40 dniach. Nasiona wysiewa się na głębokości około 0,5–1 cm. Przy zbiorze młodych liści wystarczą rzędy oddalone o 15–20 cm. W czasie upałów szybko zakwita, dlatego późnoletni termin często wypada korzystniej niż czerwcowy.
• Mizuna – azjatyckie warzywo liściowe odpowiednie do późnoletniego siewu. Pierwszy zbiór młodych liści jest możliwy orientacyjnie po 25–40 dniach. Najlepiej wysiewać ją w pierwszej połowie sierpnia, a przy późniejszych terminach liczyć się z mniejszą masą plonu.
• Kapusta pak choi – można ją siać w pierwszej połowie sierpnia, wybierając odmiany o krótkim okresie wegetacji. Młode liście zbiera się wcześniej, natomiast na większe rozety potrzeba zwykle około 45–60 dni. Rośliny uprawiane na pełne rozety wymagają większych odstępów, często 20–30 cm.

Praktyczny przykład to grządka po cebuli zebranej na początku sierpnia. Jeżeli celem jest szybki plon, najlepiej przeznaczyć część powierzchni pod rzodkiewkę, a pozostałą pod rukolę lub mizunę. Takie połączenie pozwala rozpocząć zbiory już we wrześniu. Jeśli jednak gospodarstwo domowe nie potrzebuje dużej ilości świeżych liści, korzystniej wysiać niewielką porcję nasion i powtórzyć siew po 10–14 dniach, zamiast uzyskać cały plon jednocześnie.

Inaczej należy postępować z roszponką. Jej sierpniowy siew nie gwarantuje obfitego zbioru jeszcze przed zimą, zwłaszcza na chłodniejszych terenach. Dobrze rozwinięte rozety mogą przetrwać okres niskich temperatur, ale podczas krótkich, zimnych dni ich wzrost jest bardzo powolny. Osłona z agrowłókniny pomaga ograniczyć uszkodzenia, lecz nie zastępuje światła potrzebnego do wzrostu.

W sierpniu trzeba również szczególnie uważać na pchły ziemne żerujące na kapustowatych. Drobne otwory w liściach rukoli, rzodkiewki i pak choi potrafią pojawić się już na siewkach. Drobna siatka przeciw owadom założona bezpośrednio po siewie ogranicza nalot szkodników. Powinna być szczelnie zamocowana przy ziemi, a przed jej rozłożeniem trzeba sprawdzić, czy pod osłoną nie znajdują się już owady.

Jak zdążyć przed jesiennymi chłodami

Przy późnym wysiewie najważniejsza nie jest sama data w kalendarzu, ale liczba dni, przez które roślina będzie mogła aktywnie rosnąć. W Polsce pierwsze jesienne przymrozki mogą wystąpić już we wrześniu na obszarach górskich i w chłodnych obniżeniach terenu. Na wielu terenach nizinnych pojawiają się częściej w październiku, choć konkretne terminy znacznie różnią się między sezonami.

Oznacza to, że ta sama odmiana wysiana 10 sierpnia może zdążyć dojrzeć w cieplejszej części zachodniej Polski, a w chłodniejszym rejonie północno-wschodnim nie osiągnąć oczekiwanych rozmiarów. Nocne spadki temperatury są istotne, ale jesienią równie ważne staje się skracanie dnia. Nawet roślina odporna na lekki mróz nie będzie rosła równie szybko w październiku jak w sierpniu.

Planowanie późnego siewu najlepiej zacząć od trzech obliczeń:

1. Sprawdzić podaną przez producenta liczbę dni do zbioru dla wybranej odmiany. Nie jest to termin gwarantowany, ponieważ zależy od temperatury, wilgotności i warunków świetlnych.
2. Ustalić orientacyjny termin pierwszych przymrozków w swojej okolicy na podstawie wieloletnich obserwacji, a nie wyłącznie prognozy na najbliższy tydzień.
3. Dodać zapas około 10–20 dni do deklarowanego okresu wegetacji, szczególnie przy siewach sierpniowych przeznaczonych na pełny plon.

Załóżmy, że 15 sierpnia wysiewana jest odmiana pak choi wymagająca około 50 dni do zbioru. Termin wynikający z prostego obliczenia przypada na początek października. Jeżeli ogród znajduje się w miejscu narażonym na wczesne przymrozki, uprawa pełnych rozet jest już obciążona ryzykiem. Rozsądniejszym wyborem będzie wcześniejszy zbiór młodych liści albo zastąpienie części pak choi szybciej dojrzewającą rzodkiewką.

Drugim problemem jest kiełkowanie podczas suszy. W rozgrzanej glebie płytko umieszczone nasiona mogą wyschnąć po rozpoczęciu pobierania wody. Szczególnie kłopotliwe są cykle mocnego podlewania i całkowitego przesychania wierzchniej warstwy podłoża.

Aby ograniczyć straty:

• Przed siewem sprawdzić wilgotność ziemi na głębokości 3–5 cm i w razie potrzeby dokładnie nawodnić grządkę.
• Wysiewać nasiona na głębokość właściwą dla gatunku, a następnie delikatnie docisnąć glebę, aby poprawić kontakt nasion z wilgotnym podłożem.
• Do wschodów utrzymywać równomierną wilgotność warstwy siewnej, podlewając drobnym strumieniem, który nie wypłukuje nasion.
• W czasie silnych upałów stosować lekkie, przewiewne cieniowanie, usuwając je po ustąpieniu wysokich temperatur.
• Nie przykrywać głęboko drobnych nasion tylko dlatego, że powierzchnia gleby szybko wysycha. Może to opóźnić lub uniemożliwić wschody.

Ważne jest także przygotowanie zagonu po poprzedniej uprawie. Nie ma potrzeby przekopywania całej grządki na dużą głębokość, jeśli gleba nie jest zbita. Zwykle wystarczy usunięcie chwastów, płytkie spulchnienie i wyrównanie powierzchni. Zbyt intensywne wzruszanie ziemi w czasie suszy zwiększa utratę wilgoci. Na glebach ubogich można wykorzystać dojrzały kompost, ale świeży obornik bezpośrednio przed siewem szybkich warzyw korzeniowych nie jest dobrym rozwiązaniem.

Jesienne osłony pomagają przede wszystkim przedłużyć możliwość zbioru, a nie nadrobić zbyt późny siew. Biała agrowłóknina ogrodnicza o gramaturze około 17–23 g/m² może ograniczać skutki lekkich przymrozków i chłodnego wiatru. Nie daje jednak pewnej ochrony przed silniejszym mrozem. W cieplejsze, słoneczne dni należy kontrolować warunki pod osłoną, ponieważ nadmierna temperatura i wilgoć sprzyjają problemom z roślinami.

Najlepiej zacząć od sprawdzenia, co rosło na zwolnionej grządce i ile czasu pozostało do typowych przymrozków w danym regionie. Jeżeli do spodziewanych chłodów jest mniej niż 50 dni, pierwszeństwo powinny otrzymać rzodkiewka i warzywa zbierane na młode liście. Buraki, marchew na większe korzenie i fasolę należy wtedy odłożyć na kolejny sezon. To prostsze i pewniejsze niż próba ratowania zbyt późnego wysiewu osłonami.

FAQ – najczęstsze pytania o późny wysiew warzyw

Czy w sierpniu można jeszcze siać marchew?
Można próbować uprawy bardzo młodych korzeni w sprzyjających warunkach, ale w większości polskich ogrodów sierpień jest już zbyt późnym terminem na pełnowartościowy plon. Bezpieczniej siać marchew najpóźniej na początku lipca.

Jakie warzywa rosną najszybciej po późnym wysiewie?
Do najszybszych należą rzodkiewka, rukola i mizuna zbierana na młode liście. Pierwsze plony można uzyskać orientacyjnie po 25–40 dniach, zależnie od odmiany i warunków.

Czy szpinak wysiany w sierpniu przetrwa zimę?
Odmiany zimujące mogą przezimować w gruncie, szczególnie gdy rośliny dobrze się ukorzenią. Silne mrozy bez pokrywy śnieżnej zwiększają ryzyko uszkodzeń, dlatego pomocna bywa agrowłóknina.

Czy trzeba nawozić ziemię przed drugim wysiewem?
Nie zawsze. Po uprawach intensywnie pobierających składniki pokarmowe można zastosować dojrzały kompost, ale dawkę nawożenia mineralnego najlepiej ustalić na podstawie zasobności gleby. Nadmiar azotu jest szczególnie niepożądany w późnej uprawie warzyw liściowych.

Jak długo podlewać grządkę po sierpniowym siewie?
Do pojawienia się wschodów warstwa siewna powinna pozostawać stale lekko wilgotna. Podczas upałów może to wymagać codziennego kontrolowania podłoża, natomiast po deszczu dodatkowe podlewanie bywa zbędne.